Het Nederlandse jachtexamen: duur, gesloten en onaanraakbaar?

In Nederland betaal je meer dan €1.500 om jager te worden. In België, waar het diploma juridisch volledig gelijkwaardig is betaal je €200. Meer dan zes op de tien kandidaten zakt voor het Nederlandse examen. Eén herexamen voor alleen het schieten kost meer dan het volledige Belgische jachttraject.

Hoe is dit mogelijk? En waarom verandert er al jaren niets?

Hunters Club onderzocht het. We vergeleken examenstelsels in 15 Europese landen, doken in wetgeving van 2001 tot en met 2026, en stelden formele vragen aan het ministerie van LVVN, de Stichting Jachtexamens, de Stichting Jachtopleidingen Nederland en de Jagersvereniging. Wat we vonden is geen verhaal over slechte mensen. Het is een verhaal over een systeem dat zichzelf in stand houdt op kosten van de jager.

Wat het echt kost

Wie in Nederland het jachtexamen wil halen, betaalt. Niet een beetje, maar serieus.

De verplichte SJN-cursus kost in 2026 €715. Het volledige examen, theorie én praktijk kost €472. Daarna komen de toeslagen: €37 voor het hagelexamen, €25 voor het kogelexamen. De eerste jachtakte kost €138 aan leges. En dan zijn er nog de jachtpraktijklessen: €129 extra, niet wettelijk verplicht, maar door SJN actief aangeboden als onmisbare voorbereiding.

Totaal: ~€1.516 aan verplichte en sterk aanbevolen kosten voordat je ook maar één dag in het veld staat.

Maar dat is alleen als je in één keer slaagt.

Volgens officieel gepubliceerde resultaten van SJN slaagde in het voorjaar van 2025 slechts 37% van de kandidaten voor het volledige examen — in 2023 was dat 36%. Zes op de tien mensen zakt en betaalt opnieuw. Een herexamen voor alleen het praktijkonderdeel kost €368. Alleen hagelschieten opnieuw: €206.

Ter vergelijking: het volledige jachtexamen in België kost €200 tot €250. Dat diploma is in Nederland volledig erkend. Een kandidaat die zakt voor het hagelschietonderdeel en herexamen doet, betaalt meer dan iemand die in België het complete traject aflegt — en daarmee gewoon in Nederland kan jagen.

Nederlanders wijken uit en het aantal groeit

Die route bestaat, en steeds meer mensen weten het. Cijfers van de Nederlandse toezichthouder laten zien dat in 2017 3% van de nieuwe Nederlandse jachtaktehouders hun diploma in het buitenland had behaald. In 2020 was dat 6% een verdubbeling in drie jaar.

Bij een instroom van circa 1.200 cursisten per jaar betekent 6% dat al ongeveer 72 Nederlanders per jaar bewust kiezen voor een buitenlands examen, ondanks de taalbarrière, de reisafstand, en het feit dat deze mogelijkheid nergens actief wordt gecommuniceerd door het ministerie of de Jagersvereniging.

Recentere cijfers zijn niet beschikbaar. Waarom deze trend niet jaarlijks wordt gepubliceerd is een van de vragen die Hunters Club heeft voorgelegd aan staatssecretaris Van Aerts.

De moeilijkste schieteis van Europa

Waarom zakken zoveel mensen? Een deel van het antwoord ligt in de eisen zelf.

Voor het praktijkexamen hagelschieten moet een Nederlandse kandidaat 18 van de 25 kleiduiven raken, verdeeld over vijf schietposten. Dat is de strengste harde treffereis van alle 15 landen die Hunters Club onderzocht.

In België volstaan 5 à 6 treffers op 10 schoten. In Zweden moet je 4 van de 6 raken. Denemarken heeft bij het basisexamen helemaal geen minimale treffereis, daar telt alleen veilige schuttechniek.

Al deze landen inclusief België hebben een diploma dat in Nederland erkend wordt als gelijkwaardig. De vaardigheid die vereist wordt om het diploma te halen verschilt enorm. De juridische waarde van het diploma niet.

Of de Nederlandse eis van 18/25 ooit is geëvalueerd in vergelijking met de landen waarmee we wederzijdse erkenning hebben, heeft Hunters Club gevraagd aan de Stichting Jachtexamens. Het antwoord van directeur Kemperman was kort: "Nee, de SJE houdt zich aan de exameneisen zoals die zijn vastgelegd in de Nederlandse wet."

Dat de eisen nooit zijn vergeleken met landen waarmee Nederland een gelijkwaardigheidserkenning heeft, wordt hiermee officieel bevestigd.

Eén aanbieder, één locatie en de wet die dat vastlegt

In België mag iedereen jachtopleidingen aanbieden. In Duitsland concurreren tientallen scholen om cursisten. In Frankrijk verzorgen lokale federaties per departement hun eigen programma's.

In Nederland is er één erkende opleider: de Stichting Jachtopleidingen Nederland, kortweg SJN. Dit is geen marktuitkomst. Het staat in de wet en wel explicieter dan het ministerie aanvankelijk suggereerde.

Op de vraag van Hunters Club of de wet meerdere aanbieders toestaat, antwoordde staatssecretaris Van Aerts in eerste instantie dat de wet meerdere aanbieders niet uitsluit. Maar artikel 3.34 van de Omgevingsregeling, bijgewerkt tot mei 2026 bepaalt letterlijk dat uitsluitend examens afgenomen "door de Stichting Jachtexamens" worden erkend. Niet een categorie van organisaties. Een naam.

In vervolgvragen drong Hunters Club door op dit punt. Van Aerts erkende toen: "Voor erkenning is geen standaardprocedure vastgelegd." Een nieuwe aanbieder die erkend wil worden, moet zich melden bij het ministerie, waarna getoetst wordt of aan de wettelijke criteria wordt voldaan. Vervolgens moet artikel 3.34 van de Omgevingsregeling worden aangepast via internetconsultatie, een ministerieel besluit en publicatie in de Staatscourant.

Van Aerts voegde hieraan toe: "Het ministerie is bereid een serieuze aanvraag voor erkenning van een organisatie die examens voor een jachtgeweeractiviteit afneemt in behandeling te nemen."

De deur staat dus officieel open. Maar er is in 25 jaar niemand doorheen gekomen en er bestaat geen procedure die dat actief mogelijk maakt. De vraag die overblijft: waarom heeft de Jagersvereniging, die de belangen van jagers behartigt en historisch verbonden is aan het huidige systeem, in al die jaren nooit een concurrent aangespoord of gefaciliteerd?

Alle praktijkexamens vinden ondertussen plaats op één locatie: Dorhout Mees in Biddinghuizen. De erkende exameninstelling wijst die locatie zelf aan, zonder ministeriële toetsing. Van Aerts bevestigt: "De door de minister erkende organisatie die jachtexamens afneemt is vrij om te bepalen waar zij de praktijkexamens laat afnemen."

SJN directeur Kemperman bevestigt de commerciële samenwerking met Dorhout Mees voor gezamenlijke vijfdaagse examentrainingen van €3.500 per persoon, en stelt dat dit "vergelijkbaar misschien zelfs minder" kost dan het reguliere traject. Dat reguliere traject kost echter ook al meer dan €1.500.

De driehoek

Om te begrijpen hoe dit systeem zo is gegroeid, helpt het de verbindingen in kaart te brengen.

De Stichting Jachtopleidingen Nederland, de enige erkende opleider is voortgekomen uit de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging. Dat bevestigt directeur Kemperman: "De SJN is decennia geleden ontstaan als afdeling van de KNJV en sinds 1987 een zelfstandige autonome stichting."

De secretaris van de Stichting Jachtexamens, het enige erkende examenbureau vervulde eerder een functie bij de Jagersvereniging. Kemperman nuanceert: "De huidige secretaris vervulde in een ver verleden een functie bij de KNJV, zoals alle bestuursleden op de één of andere manier het brede kennisdomein van jacht en faunabeheer vertegenwoordigen."

De Jagersvereniging is de organisatie die geacht wordt de belangen van Nederlandse jagers te behartigen. Ze is de stem van de jager richting politiek en beleid. Tegelijkertijd is ze historisch verweven met de enige opleider én het enige examenbureau in het land. En terwijl het ministerie zegt open te staan voor nieuwe aanbieders, heeft de Jagersvereniging in al die jaren nooit publiekelijk gepleit voor concurrentie op de opleidingsmarkt ten gunste van haar eigen leden.

Of de Jagersvereniging ooit bij het ministerie heeft gepleit voor lagere kosten, meerdere aanbieders of aanpassing van de examenstructuur heeft Hunters Club gevraagd aan directeur Laurens Hoedemaker.

De Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging reageerde niet binnen de gestelde termijn van 10 werkdagen. Ook na een herinnering op 20 juni 2025 bleef een reactie uit.

Het ministerie wist het al

In oktober 2020 diende iemand een WOB-verzoek in bij het toenmalige ministerie van LNV. Specifiek over de afspraken met de Stichting Jachtexamens en de audits die waren uitgevoerd op de tarieven en kosten. Na een bezwaarprocedure die doorliep tot maart 2021 werden 96 pagina's documenten openbaar gemaakt.

Staatssecretaris Van Aerts liet weten dat ze de WOB-stukken zelf niet kon terugvinden. Haar antwoord: "Wij hebben op dit moment niet meer informatie over tariefaudits. De regelgeving over examens is sinds 2020 materieel gezien niet gewijzigd."

SJN bevestigt dat er kostprijsberekeningen bestaan, maar dat deze niet openbaar zijn. Voor een organisatie die een wettelijk monopolie beheert en examens afneemt voor meer dan 1.000 kandidaten per jaar is dat een opvallende keuze. Zeker in het licht van tariefaudits waarvan de resultaten zoekgeraakt zijn.

De rekening voor de jager

Er zijn in dit verhaal geen aanwijzingen dat individuele personen de wet overtreden. SJN is een stichting. Dorhout Mees is een legitiem bedrijf. De Jagersvereniging is een vereniging met een lange geschiedenis.

Maar een systeem hoeft niet corrupt te zijn om schadelijk te werken.

Directeur Kemperman sluit zijn reactie af met: "If it's not broken, don't try to fix it." Voor de 63% van de kandidaten die jaarlijks zakt, voor de jager die meer betaalt voor een herexamen dan een Belg voor het volledige traject, en voor de aspirant-jager die uitwijkt naar het buitenland omdat het thuis te duur is, is het wel degelijk broken.

Het percentage Nederlanders dat uitwijkt verdubbelde in drie jaar. Het slagingspercentage ligt al jaren onder de 40% bij het voorjaarsexamen. De schieteis is nooit vergeleken met landen waarmee Nederland een gelijkwaardigheidserkenning heeft. De kostprijsberekeningen zijn niet openbaar. De WOB-stukken zijn zoekgeraakt. De wet noemt één naam en er bestaat geen standaardprocedure voor een nieuwe aanbieder.

En de Jagersvereniging, die geacht wordt de belangen van haar leden te behartigen heeft in al die jaren geen concurrent aangespoord, geen procedure gestart, en niet gereageerd op de vragen van Hunters Club.

Nederland heeft met 1,6 jagers per 1.000 inwoners een van de laagste jager-inwonersratio's van Europa. Of de hoge kosten en het hoge zakpercentage daarin een rol spelen, heeft niemand ooit onderzocht.

Dat is geen toeval. Dat is architectuur.

Reacties van alle betrokken partijen

Ministerie van LVVN — staatssecretaris Thalina van Aerts

Van Aerts reageerde binnen 24 uur op de eerste bevragingsbrief van Hunters Club. Na vervolgvragen over artikel 3.34 van de Omgevingsregeling reageerde ze opnieuw. Haar volledige reactie op de vervolgvragen:

Over de erkenningsprocedure: "In artikel 3.72 van het Besluit kwaliteit leefomgeving is vastgelegd dat de minister van LVVN een organisatie kan erkennen wanneer die voldoet aan de criteria in artikel 11.91 van het Besluit activiteiten leefomgeving. Voor erkenning is geen standaardprocedure vastgelegd."

Over het ontbreken van een open procedure: "Als een partij voor erkenning in aanmerking wil komen, zal het ministerie toetsen of die partij aan de wettelijke criteria voldoet. Voor erkenning is vervolgens een aanpassing van artikel 3.34 van de Omgevingsregeling nodig, waarvoor een internetconsultatie, een besluit van de minister en publicatie noodzakelijk zijn."

Over de bereidheid nieuwe aanbieders toe te laten: "Het ministerie is bereid een serieuze aanvraag voor erkenning van een organisatie die examens voor een jachtgeweeractiviteit afneemt in behandeling te nemen."

Stichting Jachtopleidingen Nederland / Stichting Jachtexamens — directeur Eric Kemperman

Kemperman reageerde op 25 juni 2025. Hij opende met de opmerking dat de bevindingen van Hunters Club "slechts een kleine selectie zijn van wat er over de jachtopleiding, het jachtexamen en de verantwoordelijke organisaties zou kunnen worden gemeld" en verzocht om een "juist en volledig beeld."

Zijn volledige reactie op de gestelde vragen:

Over de oorsprong van SJN: "De SJN is decennia geleden ontstaan als afdeling van de KNJV en sinds 1987 een zelfstandige autonome stichting."

Over de secretaris van de Stichting Jachtexamens: "De huidige secretaris vervulde in een ver verleden een functie bij de KNJV, zoals alle bestuursleden op de één of andere manier het brede kennisdomein van jacht en faunabeheer vertegenwoordigen."

Over de locatie Dorhout Mees: "Voor het goed en veilig organiseren van de jachtexamens voor meer dan 1.000 kandidaten is een locatie vereist die over de faciliteiten beschikt om deze aantallen te examineren. Het bedrijf Dorhout Mees kent geen enkele inhoudelijke bemoeienis met het afnemen van de examens."

Over de vergelijking met België: "Het zou onjuist zijn om de opleiding en examinering in België te vergelijken met die in Nederland. Het Nederlandse jachtdiploma staat internationaal zeer hoog aangeschreven en wordt overal geaccepteerd als bewijs voor bekwaamheid van jagers."

Over de kostprijsberekeningen: "Ja, er liggen kostprijsberekeningen aan ten grondslag. Deze zijn niet openbaar."

Over de hagelschieteis van 18/25: "Nee, de SJE houdt zich aan de exameneisen zoals die zijn vastgelegd in de Nederlandse wet."

Afsluitend: "If it's not broken, don't try to fix it."

Reactie Hunters Club op de reactie van Kemperman:

De claim dat het Nederlandse jachtdiploma "overal geaccepteerd wordt" is aantoonbaar onjuist. Frankrijk erkent het Nederlandse diploma niet — dat heeft Hunters Club geverifieerd via officiële bronnen. De wederzijdse erkenning geldt uitsluitend voor de Benelux en Duitsland.

De bewering dat een vergelijking met België "onjuist" is, terwijl de Nederlandse wet het Belgische diploma als gelijkwaardig erkent, is intern tegenstrijdig. Als de diploma's gelijkwaardig zijn voor de wet, is een kostenvergelijking per definitie relevant.

Het feit dat kostprijsberekeningen niet openbaar zijn voor een organisatie met een wettelijk monopolie en meer dan 1.000 betalende kandidaten per jaar is een kwestie die thuishoort bij de toezichthouder.

Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging — directeur Laurens Hoedemaker

De Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging reageerde niet binnen de gestelde termijn van 10 werkdagen. Ook na een herinnering op 20 juni 2025 bleef een reactie uit. De organisatie die geacht wordt de belangen van Nederlandse jagers te behartigen, koos er kennelijk voor geen publiek standpunt in te nemen over de kosten en structuur van het jachtexamensysteem.

Wat Hunters Club vraagt

Op basis van dit onderzoek roept Hunters Club op tot:

Aanpassing van artikel 3.34 van de Omgevingsregeling — van een naamsvermelding naar open, transparante erkenningscriteria waaraan meerdere organisaties kunnen voldoen, met een gepubliceerde aanvraagprocedure.

Openstelling van de examenmarkt voor meerdere erkende instellingen, naar het voorbeeld van België, Duitsland en vrijwel elk ander Europees land.

Meerdere erkende examenlocaties, zodat kandidaten niet afhankelijk zijn van één commerciële partij in Biddinghuizen.

Transparantie over de tariefaudits uit 2020 en openbaarmaking van de kostprijsberekeningen voor een organisatie met een wettelijk monopolie.

Jaarlijkse publicatie van het percentage Nederlanders dat uitwijkt naar het buitenland voor het jachtexamen.

Een onafhankelijke evaluatie van de praktijkeisen, in het bijzonder de hagelschieteis van 18/25 kleiduiven, afgezet tegen de eisen in landen waarmee Nederland wederzijdse diplomaerkenning heeft.

Jouw ervaring telt

Heb jij het Nederlandse jachtexamen meerdere keren moeten betalen? Heb je je diploma in België of Duitsland gehaald? Of heb je informatie die relevant is voor dit onderzoek?

Deel je verhaal via de Hunters Club community. Jouw ervaring maakt dit verhaal sterker, en helpt ons de druk op de juiste plekken te houden.

Hunters Club heeft op 6 juni 2025 formele bevragingsbrieven verstuurd aan het ministerie van LVVN (t.a.v. staatssecretaris Thalina van Aerts), de Stichting Jachtopleidingen Nederland, de Stichting Jachtexamens en de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging (t.a.v. directeur Laurens Hoedemaker). Alle partijen kregen een reactietermijn van 10 werkdagen.

Bronnen
- Omgevingsregeling, artikel 3.34 en 3.31 (werkversie bijgewerkt 18 mei 2026) — iplo.nl
- Besluit kwaliteit leefomgeving, artikel 3.71 en 3.72
- Besluit activiteiten leefomgeving, artikel 11.90 en 11.91
- Jachtregeling 2001, artikel 7 — Staatscourant 2001, 244
- SJN (jachtopleiding.com) — cursuskosten 2026 en slagingspercentages 2023/2025
- Examens.nl (Stichting Jachtexamens) — herexamenkosten (screenshots, 2025)
- Jagersvereniging.nl — vermelding SJN als partner
- Rijksoverheid.nl — WOB-besluit afspraken Stichting Jachtexamens en LNV, oktober 2020/maart 2021
- Toezichthouder.nl — percentage Nederlanders buitenlands jachtdiploma: 3% (2017), 6% (2020)
- Persoonlijke correspondentie staatssecretaris T. van Aerts, LVVN (juni 2025)
- Persoonlijke correspondentie directeur E. Kemperman, SJN (juni 2025)
- Hunters Club Europese vergelijking jachtexamens, deel 1 (juni 2025)
- Agentschap Natuur en Bos (België) — exameneisen en kosten Vlaanderen